รูปแบบการปรึกษาเชิงพุทธตามหลักกัลยาณมิตร

Buddhist Counseling Model According to KALYANAMITRA

  • ประทีป พืชทองหลาง
Keywords: รูปแบบ, การปรึกษา, เชิงพุทธ, กัลยาณมิตร, Model, Counseling, Buddhist, Kalyanamitr

Abstract

การวิจัยนี้เป็น การวิจัยการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อเสนอรูปแบบการปรึกษาเชิงพุทธตามหลักกัลยาณมิตร ผู้วิจัยเก็บรวบรวมข้อมูลจากพระไตรปิฎกอรรถกถา ตำราวิชาการ เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งการสัมภาษณ์ ผู้ทรงคุณวุฒิ แล้วทำการวิเคราะห์ และสังเคราะห์ข้อมูลต่างๆ แล้วนำมาเรียบเรียงนำเสนอในเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการปรึกษาเชิงพุทธตามหลักกัลยาณมิตร มีกระบวนการปรึกษา 4 ขั้นตอน (4 ส) ได้แก่ 1) สร้างศรัทธา 2) สนทนาเปิดใจ 3) เสริมธรรมเสริมปัญญา 4) แสวงหาสันติ โดยมีแนวปฏิบัติ 12 ประการ ของผู้ให้การปรึกษาและผู้ขอรับการปรึกษา ได้แก่ 1) เพียบพร้อมด้วยปัญญา 2) ปฏิปทาน่าเลื่อมใส 3) ผู้นำจิตใจแห่งการภาวนา 4) จิตอาสาเกื้อกูล 5) เกื้อหนุนความคิด 6) ร่วมจิตแก้ปัญหา 7) มุ่งมั่นพัฒนาตน 8) ดำรงชนม์ตามมรรคา 9) วิปัสสนาเสริมชีวิต 10) กระบวนการคิดแยบคาย 11) เดินตามสายสัมมาสติ 12) มิจฉาทิฏฐิมุ่งปหาน องค์ความรู้สำคัญที่ได้จากการวิจัยเรื่องรูปแบบการปรึกษาเชิงพุทธตามหลัก กัลยาณมิตรครั้งนี้ มี 2 ประการ คือ 1) รูปแบบกัลยาณมิตร (KALYANAMITRA Model) ซึ่งนำเสนอแนวปฏิบัติ 12 ประการ ของการปรึกษาทั้งส่วนของผู้ให้การปรึกษาและผู้ขอรับการปรึกษา อันตั้งอยู่บนฐานของความเป็นกัลยาณมิตร คือ ปรโตโฆสะ และโยนิโสมนสิการ และ 2) กระบวนการของการปรึกษาเชิงพุทธตามหลักกัลยาณมิตร 4 ขั้นตอน เรียกกว่า 4 ส Model คือ 1) สร้างศรัทธา 2) สนทนาเปิดใจ 3) เสริมธรรมเสริมปัญญา และ 4) แสวงหาสันติ

 


This study aims to purpose the Buddhist counseling model based on the concept of Kalyanamitra. The research was conducted through the documentary research method and all data were collected from the Tipitaka, commentaries, textbooks and related research work including interviewing the luminaries. The obtained data was analyzed and synthesized and were explained in the form of descriptive presentation. Results elaborated that the Buddhist counseling based on the Kalyanamitra Model consists of four steps: 1) faith development, 2) mental development, 3) wisdom development and 4) peace development. There are 12 guidelines for a consultant and a person who comes to consult: 1) Knowledgeable, 2) Analytic Insight, 3) Leadership, 4) Yearning on volunteering, 5) Advocating ideas, 6) Noble Truth, 7) Ambition, 8) Middle Ways, 9) Insight Development, 10) Thinking Wisely, 11) Right Mindfulness and 12) Abandoning wrong view. The central knowledge gained from the study are of two ideas: 1) Kalyanamitra Model, presenting the 12 guidance for the counselors and one who comes to consult. The model is based on the concept of being Kalyanamitra (being a good friend) that is called Paratoghosa or another’s utterance and Yonisomanasikāra or reasoned attention, and 2) the process of Buddhist counseling based on Kalyanamitra consisting four steps. It is known as the ‘4Sor Model’ presenting: 1) Faith Development, 2) Mental Development, 3) Wisdom Development and 4) Peace Development.

References

กมลวรรณ สุวรรณโชติ. (2548). ปัจจัยเชิงเหตุแบบบูรณาการของบ้าน สถานศึกษาและจิตลักษณะที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการเป็นกัลยาณมิตรของนักศึกษาปริญญาตรี. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. คณะพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม: สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.

ดลดาว ปูรณานนท์. (2551). ผลของการปรึกษาเชิงจิตวิทยาแนวพุทธแบบกลุ่มต่อการเพิ่มพูนสันติภาวะโดยมีเมตตาเป็นตัวแปรสื่อ. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิต. คณะจิตวิทยา: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ประภากร ภูมิโคกรักษ์. (2540). การให้คำปรึกษาแบบกลุ่มตามแนวพุทธธรรมในผู้ป่วยที่มีภาวะซึมเศร้า โรงพยาบาลดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร. รายงานการศึกษาอิสระพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต. คณะพยาบาลศาสตร์: มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

ปิ่น มุทุกันต์. (2506). บทบาทบรมครู. พระนคร: เจริญรัตน์การพิมพ์.

พระกฤษฎา พุทธเกตุ. (2540). ผลการให้คำปรึกษาแบบกลุ่มตามแนวพุทธวิธี“อริยสัจจ์ ๔” ต่อพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของสามเณรนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๓ โรงเรียนสมเด็จปริยัติ อ

พระเทพเวที (ป.อ. ปยุตฺโต). (2534). ชวนคิด พินิจธรรม. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระธรรมกิตติวงศ์. (2548). คำวัด. กรุงเทพฯ: เลี่ยงเซียง.

พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2542). พุทธวิธีในการสอน. กรุงเทพฯ: เบิกม่าน.

______. (2543). พุทธศาสน์กับการแนะแนว. พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพมหานคร: กองทุนวุฒิธรรมเพื่อการศึกษาและปฏิบัติธรรม.

______. (2546). เพื่อชุมชนแห่งการศึกษาและบรรยากาศแห่งวิชาการ. พิมพ์ครั้งที่ 5, กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิพุทธธรรม.

______. (2546). พุทธธรรมฉบับปรับปรุงและขยายความ, พิมพ์ครั้งที่ 11, กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

______. (2541). ธรรมนูญชีวิต. กรุงเทพมหานคร : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

______. (2542). ธรรมนูญชีวิต (ฉบับชาวบ้าน). กรุงเทพมหานคร: บริษัท สหธรรมิก จำจำกัด.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2542). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.

______. (2551). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม, พิมพ์ครั้งที่ 16, กรุงเทพมหานคร : บริษัท เอส. อาร์. พริ้นติ้ง แมส โปรดักส์ จำกัด.

พระมหากิจการ โชติปญฺโญ. (2546). การศึกษาพุทธวิธีการให้คำปรึกษาที่ปรากฏในพระสุตตันตปิฎก. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระมหาเกรียงไกร บัวจันอัด. (2546). การศึกษาเปรียบเทียบหลักคำสอนเรื่องกัลยาณมิตรกับการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาทและพระพุทธศาสนามหายาน. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหิดล.

พระมหาประยูร ธีรวํโส. (ม.ป.ป.) .พุทธวิธีการให้คำปรึกษา. เอกสารประกอบการบรรยายวิชาชีวิตและความตายในพระพุทธศาสนา. คณะมนุษยศาสตร์: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระมหาสุภวิชญ์ วิราม. (2545). การศึกษาเรื่องกัลยาณมิตรตามหลักพุทธจริยศาสตร์ทัศนะของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายของโรงเรียนวัดปากน้ำและโรงเรียนสุวรรณพลับพลาพิทยาคม กรุงเทพมหานคร. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหิดล.

มนสภรณ์ วิฑูรเมธา. (2543). การพัฒนาระบบกัลยาณมิตรเพื่อส่งเสริมการเห็นคุณค่าในตนเองของนักศึกษาพยาบาล. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2553). พระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาเตปิฏกํ 2500. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

______. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

มาศโมฬี จิตวิริยธรรม. (2552). คุณธรรมที่ส่งเสริมการเป็นกัลยาณมิตรของผู้บริหารในสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต.บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ยุภาดี ปณะราช. (2551). การพัฒนาลักษณะความเป็นกัลยาณมิตรสำหรับนักศึกษาวิชาชีพครูมหาวิทยาลัยราชภัฏ. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

สมพร รุ่งเรืองกลกิจ. (2549). การพัฒนารูปแบบการปรึกษาตามแนวพุทธศาสนาในการช่วยเหลือผู้ที่มีปัญหาทางอารมณ์. รายงานการวิจัย. คณะพยาบาลศาสตร์: มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

สมโพธิ ผลเต็ม, (2540). “กัลยาณมิตตา”, วารสารพุทธธรรม, ปีที่ 45 ฉบับที่ 275 (สิงหาคม 2550): 33-34.

สุภาพร ประดับสมุทร. (2552). การเกิดปัญญาในกระบวนการปรึกษาเชิงจิตวิทยาแนวพุทธ. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิต. คณะจิตวิทยา: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,

สุมน อมรวิวัฒน์. (2542). การพัฒนาการเรียนรู้ตามแนวพุทธศาสตร์: ทักษะกระบวนการเผชิญสถานการณ์. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

สุวรรณา วชิรปราการสกุล. (2533). การสร้างแบบทดสอบวัดคุณธรรมด้านกัลยาณมิตรสำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

โสรีช์ โพธิแก้ว. (ม.ป.ป.). การปรึกษาเชิงจิตวิทยาแนวพุทธ. คณะจิตวิทยา: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

______. (2540). แนวคิดจิตวิทยาการศึกษาและทัศนะจากประสบการณ์. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานจิตวิทยาและพัฒนา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

Published
2018-04-02